BASIC MELODIES OF SIMPLE MODE LITURGICAL CHANTS AND THE STRUCTURAL UNITS THAT MAKE THEM UP (ON THE BASIS OF CHANTS FROM THE GELATI CHANT SCHOOL)


omparison of various printed and handwritten collections containing the chants of plain (simple) mode service chants from Gelati school of chant have shown that the chant melodies are composed of common musical phrases and melodic formulae. At the same time, the pattern of melody development canvas is fully presented only in the so-called true mode (i.e. mode chanting) samples. In a number of chants of plain (children’s) mode, in order of simplify of the melodies certain melodic formulae or even phrases are neglected – verbal text can be adjusted to only one repeatitive phrase. Here the cases of replacing basic melodic formulae with the different structural units (the simplest melodic lines) are rarely encountered.
Results of the performed research allow to specify some terms related to the musical style of chants. Terms: “mode chanting” and “true mode” have narrower sense and are used to denote the chants of neumatic musical style where basic melody (“main mode”) is presented clearly and fully. As for the terms “plain mode”, “simple mode”, they have more general content and are used to denote the samples of so-called “true mode” (“mode chant”), and the stylistic characteristics of specially simplified repertoire, the chants of children’s mode intended for teaching.



БАЗИСНЫЕ НАПЕВЫ И СОСТАВЛЯЮЩИЕ ИХ СТРУКТУРЫЕ ЕДИНИЦЫ В ПЕСНОПЕНИЯХ ПРОСТОГО НАПЕВА БОЖЕСТВЕННОЙ ЛИТУРГИИ (НА ПРИМЕРЕ ГЕЛАТСКОЙ ПЕВЧЕСКОЙ ШКОЛЫ)


На основе сравнительного анализа разных печатных и рукописных сборников, содержащих песнопения простого напева гелатской певческой школы, выяснилось, что напевы песнопений составлены общими музыкальными фразами и интонационными формулами. Вместе с тем, канва мелодического развития напева полностью представлена лишь в образцах т. н. «истинного» («намдвили») напева. В некоторые песнопения детского репертуара в целях упрощения напевов не включены определенные попевки и даже музыкальные фразы – словестный текст песнопений приложен лишь к одной повторяющейся фразе; редко применялась техника замены основных (базисных) интонационных формул другими структурными единицами с простейшей мелодической линией.
Результаты исследований дают возможность уточнить содержание некоторых терминов, связанных со стилевыми особенностями песнопений. Термины «намдвили кило» («истинный напев»), «кило галоба» («пение напева») – имеют более узкое значение и применяются для обозначения тех песнопений невматического стиля, в которых базисный напев («основной напев») представлен четко и полностью. А термины «сада кило», «мартиви кило» (простой напев) имеют более общее значение и применяется для обозначения как стилевых особенностей образцов «истинного напева», так и для специально упрощенного репертуара – детских песнопений.



სადა კილოს წირვის წესის საგალობლების საბაზისო ჰანგები და მათი შემადგენელი სტრუქტურული ერთეულები (გელათის სამგალობლო სკოლის საგალობლების მაგალითზე)


გელათის სამგალობლო სკოლის სადა კილოს წირვის წესის საგალობლების შემცველი სხვადასხვა ბეჭდური თუ ხელნაწერი კრებულის შედარების შედეგად ირკვევა, რომ მათში შესული საგალობლების ჰანგები შედგენილია საერთო მუხლებითა და ინტონაციური ფორმულებით. ამასთან, მელოდიური განვითარების ქარგა მხოლოდ ე. წ. „ნამდვილი კილოს“ (ან „კილო გალობის“) ნიმუშებშია წარმოდგენილი სრული სახით. სადა (საბავშვო) კილოს რიგ საგალობლებში კი ჰანგების გამარტივების მიზნით უგულებელყოფილია გარკვეული ინტონაციური ფორმულები და მუხლებიც კი – სიტყვიერი ტექსტი შესაძლოა შეეფარდოს მხოლოდ ერთ განმეორებად მუხლს. აქ იშვიათად დასტურდება განსხვავებული (უმარტივესი მელოდიური ნახაზის მქონე) სტრუქტურული ერთეულებით საბაზისო ინტონაციური ფორმულების ჩანაცვლების მაგალითებიც.
წარმოებული კვლევის შედეგები საშუალებას გვაძლევს დავაზუსტოთ საგალობლების სამუსიკო სტილთან დაკავშირებული ზოგიერთი ტერმინის შინაარსი. ტერმინები – „კილო გალობა“ და „ნამდვილი კილო“ – უფრო ვიწრო მნიშვნელობისაა და გამოიყენება ნევმატური სამუსიკო სტილის იმ საგალობლების აღსანიშნავად, რომლებშიც საბაზისო ჰანგი („მთავარი კოლო“) წარმოჩენილია მკაფიოდ და სრული სახით. რაც შეეხება ტერმინებს – „სადა კილო“, „მარტივი კილო“, ისინი უფრო ზოგადი შინაარსისაა და იხმარება როგორც ე. წ. „ნამდვილი კილოს“ („კილო გალობის“) ნიმუშების, ისე საგანგებოდ გამარტივებული სასწავლო დანიშნულების რეპერტუარის, საბავშვო საგალობლების, სტილური თავისებურების აღსანიშნავად.